مورد آزمايش شونده كه آزمايش مىشود يا فقط چنين فرضى بكند ، مشاهده مىتواند ما را به نتيجه كاملًا خطا آلود رهنمون گردد ، بنا بر اين ممكن است كه در بعضى حالات مشاهده خود سر چشمهء خطرناكى براى اشتباهات باشد . اگر آن چه را كه گفتيم در بارهء مسئلهء مربوط به خودمان به كار بنديم ، پيش از هر چيز بايد مراقب باشيم كه بررسى علمى موجبيت على اعمال ارادى ، تحت تأثير خود اين بررسى قرار نگيرد از اين جا چنين بر مىآيد كه تجزيه و تحليل اگر بخواهد داراى اعتبار باشد بايد بر پايهء نظرگاه محدودى قرار گيرد ، چون خود تجزيه و تحليل همچون عمل ارادى كه موضوع تجزيه و تحليل است ، فرايندى است روانى ، امكان دارد كه اولى روى دومى تأثير و نتيجه را ضايع كند . هنگامى كه ما خواست كسى را بىآن كه خود او با خبر باشد بررسى مىكنيم ، يا هنگامى كه كسى ديگر خواست ما را ، بىآن كه خود ما با خبر باشيم ، بررسى مىكند ، خطر چنين تأثيرى در ميان نيست ، در عوض اگر بكوشيم كه خواست خود را تجزيه و تحليل كنيم هميشه ، معروض به خطاهايى هستيم ، چون اراده ما و تجزيه و تحليل آن ، هر دو در وجدان ما جاى دارند پس كافى نيست كه بر پايهء « من » خود ، به اعمال ارادى حال يا آينده خويش توجه كنيم ، چه ، اعمال ارادى آينده مشروط به اعمال ارادى حالند ، در عوض ، هيچ چيز مانع از آن نمىشود كه يك عمل ارادى « من » گذشته خود را به طور علمى بررسى كنيم ، زيرا بررسى ما ديگر نمىتواند روى آن چه پيشتر روى داده تأثير كند . بنا بر اين در بررسى خواست ، ميان نظر گاه درونى و نظر گاه برونى فرق مىگذاريم . نظر گاه بيرونى نظر گاهى است كه بر پايهء آن مىتوانيم خواستى را بىآن كه در آن اثر كنيم و به تجزيه و تحليل در آوريم ، هنگامى در اين نظر گاه قرار مىگيريم كه به اعمال ارادى حال يا آينده من خود توجه مىكنيم . نظر گاه برونى مناسب تجزيه